A ndikojnë vërtet protestat në vendimmarrje?
Protesta është një nga format më të drejtpërdrejta të shprehjes së pakënaqësisë qytetare. Në demokraci, ajo përfaqëson jo vetëm të drejtën për të kundërshtuar, por edhe për të kërkuar ndryshim. Por pyetja që shtrohet shpesh është: a ndikojnë realisht protestat në vendimmarrje, apo mbesin vetëm si shfryrje momentale e zemërimit publik?
Historia e protestave në Kosovë
Kosova ka një histori të gjatë protestash, që nga demonstratat studentore të vitit 1981, protestat e viteve ’90 kundër regjimit serb, e deri te mobilizimet e pasluftës për çështje politike, sociale dhe ekonomike.
Pas shpalljes së pavarësisë më 17 shkurt 2008, protestat morën forma të reja – kundër korrupsionit, kundër marrëveshjeve ndërkombëtare, për çmime më të ulëta të energjisë, për drejtësi sociale apo për çështje të punësimit.
Në shumë raste, ato kanë qenë masive dhe kanë prodhuar debat të gjerë publik. Në disa raste kanë çuar në dorëheqje, tërheqje vendimesh apo rishikim politikash. Në raste të tjera, kanë mbetur vetëm si moment simbolik presioni.
A sjellin ndryshim real?
Protestat ndikojnë, por jo gjithmonë menjëherë dhe jo gjithmonë në mënyrën që kërkohet.
Ndikimi i tyre varet nga disa faktorë:
- Masiviteti – sa më e madhe pjesëmarrja, aq më i madh presioni politik.
- Qartësia e kërkesave – protestat me kërkesa të strukturuara kanë më shumë gjasa të prodhojnë rezultat.
- Kohëzgjatja dhe vazhdimësia – një protestë e vetme rrallë ndryshon sistemin; presioni i vazhdueshëm ka më shumë efekt.
- Konteksti politik – qeveritë e brishta apo në prag zgjedhjesh janë më të ndjeshme ndaj reagimit qytetar.
Historia ka treguar se protesta nuk është gjithmonë “çelësi” i menjëhershëm i ndryshimit, por shpesh është katalizator i proceseve që më pas çojnë në transformim politik ose institucional.
Zëri qytetar vs. politika
Në teori, politika duhet të jetë pasqyrë e vullnetit qytetar. Në praktikë, shpesh krijohet distancë mes vendimmarrjes dhe qytetarëve. Protesta lind pikërisht në këtë hapësirë bosh – kur qytetarët ndihen të padëgjuar.
Zëri qytetar përmes protestës është mesazh i qartë: “Ne jemi këtu dhe kërkojmë llogari.” Por politika jo gjithmonë reagon menjëherë. Ndonjëherë ajo pret që energjia të shuhet.
Megjithatë, në një demokraci funksionale, asnjë qeveri nuk mund ta injorojë pafundësisht presionin publik. Edhe kur vendimi nuk ndryshon, narrativa politike ndryshon. Dhe shpesh, ndryshimi i narrativës është hapi i parë drejt ndryshimit real.
Protestat nuk janë magji që transformojnë realitetin brenda natës. Por ato janë tregues i shëndetit demokratik të një shoqërie.
A ndikojnë vërtet?
Po – kur janë të organizuara, të qarta dhe të vazhdueshme.
Jo gjithmonë – kur mbeten spontane dhe pa strategji.
Në fund, protesta është kujtesë për politikën se pushteti buron nga qytetari. Dhe sa herë që qytetari ngre zërin, ai po i rikujton sistemit se demokracia nuk është vetëm votë çdo katër vjet, por përgjegjësi e përditshme.
