Prindërit mund të nxisin zhvillimin përmes:
▪ lojës në vijën e mesme (bashkimi i duarve)
▪ kapjes së lodrave
▪ pozicionit në anë
▪ tërheqjes së lehtë në pozicion gjysmë të ulur me mbështetje.
Është e rëndësishme të theksohet se foshnja ende nuk duhet të ulet vetë.
Nëse kontrolli i kokës nuk është stabil deri në fund të muajit të katërt, rekomandohet një vlerësim nga specialisti (fiziatër).
shutterstock
MUAJI I KATËRT I JETËS
Në muajin e katërt lëvizjet bëhen gjithnjë e më të koordinuara.
Karakteristikat janë:
▪ foshnja mbështetet në pëllëmbë
▪ kap objekte
▪ fillon të rrotullohet nga barku në shpinë
▪ zhvillon stabilitet më të mirë të shpatullave.
Foshnja fillon të eksplorojë trupin e vet dhe shpesh vështron duart e veta.
Ushtrimet për foshnjat nga 4 muaj
Prindërit mund të nxisin zhvillimin përmes:
▪ rrotullimit përmes anës
▪ kapjes së këmbëve
▪ lojës në pozicion barkas
▪ mbajtjes në pozicion anësor.
Ky pozicion forcon muskujt e pjerrët të barkut dhe nxit rrotullimin e trungut.
MUAJI I PESTË I JETËS
Muaji i pestë shënon përparim të madh në kontrollin e trungut.
Karakteristikat janë:
▪ foshnja rrotullohet në të dy drejtimet
▪ fillon të transferojë peshën nga një dorë në tjetrën
▪ përdor më aktivisht këmbët.
Rrotullimi i trungut bëhet një element shumë i rëndësishëm i zhvillimit.
Ushtrimet për foshnjat nga 5 muaj
Prindërit mund të:
▪ vendosin lodrat në anë
▪ nxisin transferimin e peshës
▪ lejojnë shumë kohë për lojë në dysheme.
Në këtë fazë nuk rekomandohet vendosja pasive e foshnjës në pozicion ulur.
MUAJI I GJASHTË I JETËS
Në muajin e gjashtë foshnja zakonisht ka kontroll më të mirë të trungut dhe fillon të përgatitet për ulje dhe lëvizje.
Karakteristikat janë:
▪ rrotullohet në të dy drejtimet
▪ mbështetet në duar të shtrira në pozicion barkas
▪ përpiqet të arrijë lodra jashtë shtrirjes
▪ fillon të ruajë ekuilibrin në pozicion gjysmë të ulur.
Ulja e pavarur zakonisht shfaqet ndërmjet muajit 7 dhe 8, ndërsa kufiri i sipërm konsiderohet muaji 9.
Ushtrimet për foshnjat nga 6 muaj
1. Kalimi nga pozicioni shtrirë në ulje përmes anës
Kjo ushtrim zhvillon rrotullimin e trungut dhe aktivizon muskujt e barkut.
Veprohet kështu:
▪ vendoseni foshnjën në shpinë
▪ ofroni një lodër në anë
▪ nxiteni të rrotullohet në anë
▪ ndihmojeni të ngrihet në pozicion ulur.
2. Nxitja e pozicionit në katër gjymtyrë
Vendoseni foshnjën në bark dhe përkulni lehtë këmbët nën trup. Mund të vendosni dorën poshtë barkut ose një jastëk të vogël.
Kjo ndihmon në zhvillimin e muskujve të:
▪ shpatullave
▪ trungut
▪ ijeve.
3. Arritja e lodrave
Vendosni një lodër pak jashtë shtrirjes së foshnjës.
Kjo ndihmon në zhvillimin e:
▪ koordinimit
▪ planifikimit të lëvizjes
▪ stabilitetit të trungut.
MUAJI I SHTATË I JETËS
Në muajin e shtatë shumica e foshnjave fillojnë të ulen vetë dhe të eksplorojnë hapësirën.
Karakteristikat janë:
▪ ulje e qëndrueshme pa mbështetje
▪ kalimi nga ulja në bark
▪ përpjekje për lëvizje në dysheme
▪ transferim peshe nga një dorë në tjetrën.
Ushtrimet për foshnjat nga 7 muaj
1. Loja në pozicion ulur
Vendosni lodra rreth foshnjës në formë gjysmërrethi.
Foshnja do të përkulet, do të rrotullohet dhe do të kthehet në qendër, duke zhvilluar ekuilibrin e trungut.
2. Lëkundja në pozicionin në katër gjymtyrë
Nëse foshnja qëndron në katër gjymtyrë, nxiteni të lëkundet përpara dhe prapa.
Kjo ushtrim zhvillon:
▪ koordinimin
▪ stabilitetin e shpatullave
▪ përgatitjen për zvarritje.
3. Lëvizja drejt lodrës
Vendosni lodrën rreth 50–80 cm larg foshnjës për ta nxitur të lëvizë drejt saj.
MUAJI I TETË I JETËS
Muaji i tetë është periudha kur shumica e foshnjave fillojnë të zvarriten.
Karakteristikat janë:
▪ zvarritja në katër gjymtyrë
▪ ngritja në pozicion gjunjëzimi
▪ kapja për mobilie.
Zvarritja është shumë e rëndësishme sepse zhvillon:
▪ koordinimin e të dy anëve të trupit
▪ stabilitetin e shpatullave
▪ forcën e trungut
▪ orientimin në hapësirë.
MUAJI I NËNTË I JETËS
Në këtë periudhë foshnja shpesh fillon të ngrihet duke u mbajtur te mobiliet.
Karakteristikat janë:
▪ zvarritje aktive
▪ ngritje në këmbë
▪ ulje e kontrolluar.
MUAJI I DHJETË I JETËS
Në këtë periudhë zhvillohet ekuilibri në pozicion në këmbë.
Karakteristikat janë:
▪ qëndrim në këmbë me mbështetje
▪ ecje anësore përgjatë mobilieve
▪ kontroll më i mirë i gjunjëve dhe ijëve.
MUAJI I NJËMBËDHJETË I JETËS
Disa foshnja në këtë periudhë fillojnë të bëjnë hapat e parë.
Karakteristikat janë:
▪ qëndrim i shkurtër në këmbë pa mbështetje
▪ ulje e kontrolluar
▪ përpjekje për të ecur.
MUAJI I DYMBËDHJETË I JETËS
Në muajin e dymbëdhjetë foshnja është shumë pranë ecjes së pavarur.
Karakteristikat janë:
▪ qëndrim i pavarur në këmbë
▪ hapat e parë
▪ eksplorimi aktiv i hapësirës.
Mosha mesatare e fillimit të ecjes është 12–15 muaj, ndërsa kufiri i sipërm konsiderohet 18 muaj.
Rekomandimet më të rëndësishme për ushtrimet sipas muajve
Zhvillimi i hershëm motorik ndodh natyrshëm përmes lojës dhe lëvizjes.
Megjithatë mënyra se si prindërit e nxisin foshnjën mund të ndikojë shumë në cilësinë e zhvillimit.
1. Lejoni shumë kohë për lëvizje në dysheme
Dyshemeja është hapësira më e mirë për zhvillimin e lëvizjes sepse mundëson:
▪ rrotullimin
▪ zvarritjen
▪ eksplorimin e hapësirës
▪ zhvillimin e ekuilibrit.
2. Filloni herët me qëndrimin në bark
Qëndrimi në bark:
▪ forcon muskujt e qafës
▪ përgatit foshnjën për rrotullim dhe zvarritje
▪ zvogëlon rrezikun e rrafshimit të pjesës së pasme të kokës.
3. Nxisni zhvillimin përmes lojës
Vendosni lodrat pak jashtë shtrirjes së foshnjës për të nxitur:
▪ koordinimin
▪ planifikimin e lëvizjes
▪ forcimin e muskujve.
4. Mos e vendosni foshnjën në pozicione për të cilat nuk është gati
Nuk rekomandohet:
▪ ulja e hershme
▪ qëndrimi i hershëm në këmbë
▪ nxitja e ecjes para kohe.
5. Mos përdorni pajisje për ecje
Pajisjet për ecje nuk rekomandohen sepse mund të ndikojnë negativisht në zhvillimin e ekuilibrit dhe koordinimit.
Kur duhet të konsultoheni me specialist?
Prindërit duhet të kërkojnë këshillë profesionale nëse vërejnë:
▪ kokë të përkulur vazhdimisht në një anë
▪ ngurtësi ose dobësi të theksuar të muskujve
▪ mungesë të kontrollit të kokës pas muajit të katërt
▪ mungesë rrotullimi deri në muajin e gjashtë
▪ mungesë uljeje deri në muajin e nëntë
▪ mungesë përpjekjesh për lëvizje deri në muajin e dhjetë
▪ mungesë ecjeje deri në muajin e tetëmbëdhjetë.
Nëse prindërit kanë ndjesinë se diçka nuk është në rregull, është gjithmonë mirë të konsultohen me pediatrin, neuropediatrin ose fiziatrin.