Shakatë për të moshuarit që zgjohen në agim dhe adoleshentët që flenë deri në mesditë janë një dukuri e zakonshme, dhe shkenca konfirmon se ka një farë të vërtete në to. Koha kur trupi kërkon natyrshëm pushim dhe momenti i zgjimit nuk janë vetëm të përcaktuara gjenetikisht, por ndryshojnë edhe si një pjesë integrale e procesit të plakjes.
Ndryshimet e brendshme dhe të jashtme në trup janë çelësi i ritmeve të ndryshme të gjumit në vitet e mëvonshme. “Ashtu si me shumicën e gjërave që ndryshojnë me moshën, nuk ka vetëm një arsye, dhe të gjitha janë të ndërlidhura”, tha Cindy Lustig, një profesoreshë e psikologjisë në Universitetin e Miçiganit, shkruan BuzzFeed.
Zgjimi më herët si një pjesë natyrale e plakjes
Ashtu si me aspekte të tjera të shëndetit fizik dhe mendor, truri bëhet më pak i ndjeshëm ndaj stimujve të jashtëm ndërsa plakemi. “Lidhjet e trurit ndoshta nuk i njohin sinjalet e jashtme dhe nuk u përgjigjen atyre siç duhet sepse ky është një tru që po plaket”, tha Dr. Sairam Parthasarathy, drejtor i Qendrës për Gjumin dhe Shkencat Cirkadiane në Universitetin e Arizonës.
Këto sinjale përfshijnë perëndimin e diellit, lindjen e diellit, kohën e vakteve, ndërveprimet shoqërore dhe aktivitetin fizik, të cilat na ndihmojnë të përcaktojmë kohën e ditës, raporton Index.hr.
“Këto janë të gjitha të ashtuquajturat ‘dhënës të kohës’ që i tregojnë trurit se në çfarë ore të ditës është”, shpjegoi ai. Me fjalë të tjera, ato e ndihmojnë trurin të njohë se në cilën fazë të ciklit 24-orësh ndodhet. Pra, tek një person më i ri, koha e darkës mund ta ndihmojë trurin të kuptojë se është koha për të fjetur pas disa orësh.
Tek një person më i moshuar, kjo lidhje mund të jetë më e dobët. Nervat që supozohet të dërgojnë sinjale në tru në lidhje me kohën po i nënshtrohen të njëjtit degjenerim që po i nënshtrohet vetë truri, thotë Parthasarathy. Kjo aftësi e zvogëluar për të njohur sinjalet e kohës është një arsye pse të moshuarit lodhen para fëmijëve ose nipërve e mbesave të tyre. Si rezultat, ata zgjohen plotësisht të pushuar, por më herët se pjesa tjetër e botës.
Ndikimi i dritës dhe ndryshimet në shikim
“Është interesante se një nga arsyet qëndron në ndryshimet në shikim që vijnë me moshën. Ato zvogëlojnë intensitetin e stimulimit të dritës që merr truri ynë, i cili luan një rol të rëndësishëm në ‘vendosjen’ e orës sonë të brendshme dhe mbajtjen e saj në ritmin e duhur”, tha Lustig.
Parthasarathy shpjegoi se kjo është veçanërisht e vërtetë për njerëzit me katarakt, një gjendje e zakonshme e syve që ndodh kryesisht në moshë të shtyrë. Kataraktet shkaktojnë shikim të turbullt, shikim të dyfishtë dhe probleme të përgjithshme me shikimin.
“Nëse kataraktet janë të pranishme, drita e mbrëmjes nuk hyn në sy në të njëjtën masë, kështu që truri mendon se dielli ka perënduar më herët sesa ka perënduar në të vërtetë”, tha Parthasarathy. Kjo është e rëndësishme sepse drita e reduktuar që hyn në sy bën që trupi të sekretojë melatoninë, një hormon gjumi, më herët sesa duhet.
Tek njerëzit më të rinj, nivelet e melatoninës rriten pas perëndimit të diellit, prandaj ndjenja e lodhjes ndodh disa orë më vonë.
Njerëzit me katarakte, truri i të cilëve mendon se dielli ka perënduar më herët, përjetojnë lodhje më herët në mbrëmje. Të shkosh në shtrat më herët do të thotë gjithashtu të zgjohesh më herët. “Ka prova që kirurgjia e kataraktit mund të përmirësojë cilësinë dhe kohëzgjatjen e gjumit sepse ndihmon që ato sinjale drite të arrijnë në tru”, shtoi Lustig.
Çfarë mund të bëni?
Nëse po përballeni me këtë problem, Dr. Parthasarathy sugjeron të injoroni këshillën për të shmangur ekranet dhe në vend të kësaj të ekspozoheni ndaj dritës së fortë natën vonë.
Kjo mund të përfshijë një shëtitje jashtë para perëndimit të diellit, leximin e një libri në një tabletë të ndriçuar, përdorimin e më shumë ndriçimit artificial në shtëpinë tuaj ose shikimin e televizorit në një ekran të ndritshëm.
Kjo dritë e fortë do t’i tregojë trurit tuaj se dielli nuk ka perënduar ende, gjë që do të vonojë prodhimin e melatoninës.
